برخی اسامی قدیمی و اصیل محلات اورمیه

گردآوری: حسن واحدی

اومود اورمولو: بسیاری از نام های گردآوری شده توسط نویسنده دارای اشکالاتی می باشند که بی‌تردید بررسی بیشتری را می طلبند. به استثنای محلات قدیمی شهر اورمیه بسیاری دیگر از مناطق شهر قدمتی جدید داشته و نامهای جدیدی نیز از سوی دولت ایران به اجبار فارسی انتخاب شده اند، در عین حال بسیاری از نام های ذکر شده ترکی مذکور نیز به سبب سیاست های فارسی سازی در شهر اورمیه به اسامی جعلی فارسی تغییر داده شده اند.  

شهر تاریخی و توریستی اورمیه، مرکز استان آزربایجان غربی، در کنار دریاچه شور اورمیه قرار گرفته است. مطالعه اسامی قدیمی مکان‌ها و محلات مختلف این شهر می‌تواند برای هر شهروندی جالب بوده و آشنایی با نامهای قدیمی مکانهای مختلف شهر خود، باعث علاقه‌مندی بیشتر به مطالعه تاریخ شهرش باشد. تاریخی که سراسرش افتخار و سربلندی است. چه در برابر اشرار و چه در برابر بیگانگان. اورمیه مردمانی دارد که مهمان نوزای ‌شان زبانزد همه مردم ایران می‌باشد. این شهر سرسبز دیار آزربایجان، نیاز دارد تا بهتر و بیشتر مورد مطالعه قرار بگیرد و نیز در انتخاب اسامی جدید برای نامگذاری مناطق و محلات جدید به مشاهیر و نام آوران این شهر بهای بیشتری داده شود.

در این نوشته کوتاه سعی بر آن داشته‌ام تا برخی از اسامی قدیمی داخل شهر اورمیه را گردآوری نمایم تا جرقه‌ای باشد برای مطالعه و تحقیق بیشتر در این راستا، برای علاقه‌مندان به فرهنگ و تاریخ و جغرافیای این مرزو بوم.

اسامی قدیمی مکان ها و محلات اورمیه:

1- نام کنونی (تورپاق قالا)، نام قدیمی [توپراق قالا]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “تورپاق قالا”، مکان {میدان ابوذر}

2- نام کنونی (قسمتی از خیابان ابوذر)، نام قدیمی [موتور باشی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “موتور باشی”، مکان {خیابان ابوذر}

3- نام کنونی (خیابان حرّ)، نام قدیمی [دووار باشی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “هر دو”، مکان {خیابان ابوذر}

4- نام کنونی (حاجی‌پیر‌لی)، نام قدیمی [حاجی‌پیر‌لی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ ” حاجی‌پیر‌لی “، مکان {کمربندی}

5- نام کنونی (قره‌ حسنلی)، نام قدیمی [قره حسنلی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “قره حسنلی”، مکان {کمربندی}

6- نام کنونی (خیابان علامه مجلسی)، نام قدیمی [قره‌لر]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “قره‌لر”، مکان {کمربندی}

7- نام کنونی (قسمتی از خیابان ولیعصر)، نام قدیمی [شیرباشی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “شیرباشی”، مکان {ولیعصر}

8- نام کنونی (دییه‌لر)، نام قدیمی [دییه‌لر]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “دییه‌لر”، مکان {کمربندی}

9- نام کنونی (یئددی ده‌ییرمان)، نام قدیمی [یئددی ده‌ییرمان]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “یئددی ده‌ییرمان”، مکان {خیابان مدنی}

10-  نام کنونی (قوشا قه‌فه‌لر)، نام قدیمی [قوشا قه‌فه‌لر]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “قوشا قه‌فه‌لر”، مکان {کمی بالاتر از توپراق قالا}

11- نام کنونی (دره چایی)، نام قدیمی [دره چایی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “دره چایی”، مکان 12- نام کنونی (عره‌شلو)، نام قدیمی [عره‌شلو]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “عره‌شلو”، مکان {بلوار والفجر}

13- نام کنونی (فلاحی)، نام قدیمی [کاظیم خان دیزه‌سی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “فلاحی”، مکان {بلوار والفجر}

14- نام کنونی (بهنق 1)، نام قدیمی [قالا قاپی‌سی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “بئهنه بیر”، مکان {شهرچایی}

15- نام کنونی (بهنق 2)، نام قدیمی [اسد آوا]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “بئهنه ایکی”، مکان {شهرچایی}

16- نام کنونی (امام علی-ع-)، نام قدیمی [داغ باغی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “امام علی-ع-”، مکان {میدان مولوی}

17- نام کنونی (شیخ تپه)، نام قدیمی [شیخ تپه]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “شیخ تپه”، مکان {شهرچایی}

18- نام کنونی (آغداش)، نام قدیمی [آغداش]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “آغداش”، مکان {خیابان منتظری}

19- نام کنونی (شور شورا)، نام قدیمی [شور شورا]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “شور شورا”، مکان {خیابان منتظری}

20- نام کنونی (قسمتی از میدان مهاباد)، نام قدیمی [خزران]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “هزران”، مکان {دروازه مهاباد}

21- نام کنونی (داش مسجد)، نام قدیمی [داش مسجد]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “داش مچید”، مکان {خیایان منتظری}

22- نام کنونی (وکیل باشی)، نام قدیمی [وکیل باشی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “وکیل باشی”، مکان {خیابان باکری}

23- نام کنونی (جارچی باشی)، نام قدیمی [جارچی باشی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “جارچی باشی”، مکان {خیابان باکری}

24- نام کنونی (خیابان بعثت)، نام قدیمی [عسگر آبادی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “هر دو”، مکان {خیابان باکری}

25- نام کنونی (بازار آغزی)، نام قدیمی [بازار آغزی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “بازار آغزی”، مکان {چهار راه خیابان امام-ره- و خیابان عطایی}

26- نام کنونی (خانباباخان کوچه‌سی)، نام قدیمی [خانباباخان]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “خانباباخان”، مکان {مابین خیابان سرداران-خیام شمالی}

27- نام کنونی (تندیرچی‌لر)، نام قدیمی [تندیرچی‌لر]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “تندیرچی‌لر”، مکان {مابین خیابان باکری و دروازه مهاباد}

28- نام کنونی (حوالی خیابان پزشکیان)، نام قدیمی [دوه‌چی‌لر]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “دوه‌چی‌لر”، مکان {خیابان پزشکیان}

29- نام کنونی (قسمتی از خیابان حافظ)، نام قدیمی [آغ زمی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “حافظ”، مکان {خیابان حافظ}

30- نام کنونی (میدان جئیران)، نام قدیمی [فلکه جئیران]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “فلکه جئیران”، مکان {ابتدای خیابان 17 شهریور}

31- نام کنونی (میدان چی چست)، نام قدیمی [چی چست]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “فلکه زنجیر”، مکان {میدان چی چست}

32- نام کنونی (چهار راه آتش نشانی)، نام قدیمی [مال مئیدانی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “هر دو”، مکان {خیابان مدنی}

33- نام کنونی (دوشابچی خانا)، نام قدیمی [دوشابچی خانا]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “دوشابچی خانا”، مکان {خیابان مطهری}

34- نام کنونی (درویشلر)، نام قدیمی [درویشلر]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “درویشلر”، مکان {خیابان مجاهد}

35- نام کنونی (دمیرچی خانا)، نام قدیمی [دمیرچی خانا]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “دمیرچی خانا”، مکان {میدان ولایت فقیه-مرکز}

36- نام کنونی (بازارباش)، نام قدیمی [بازارباش]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “بازارباش”، مکان {میدان بازارباش}

37- نام کنونی (خیابان دستغیب)، نام قدیمی [مافی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “مافی”، مکان {خیابان مافی-ساحلی}

38- نام کنونی (حوالی علی آباد)، نام قدیمی [طیارا مئیدانی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “علی آباد”، مکان {محله علی آباد}

39- نام کنونی (محله های پشت مسجد سردار و مسجد یوردشاه)، نام قدیمی [یوردشاه]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “یوردشاه”، مکان {خیابان امام-ره}

40- نام کنونی (روبروی میدان تره بار)، نام قدیمی [بوغدا میئدانی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “بوغدا مئیدانی”، مکان {کمربندی}

41- نام کنونی (چهاربخش)، نام قدیمی [چالا باشی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “چاربخش”، مکان {حوالی حافظ}

42- نام کنونی (عسگرخان)، نام قدیمی [عسگرخان]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “عسگرخان”، مکان {خیابان مدنی}

43- نام کنونی (میدان امام حسین-ع-)، نام قدیمی [گؤل اوستو]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “گؤل اوستو”، مکان {مابین سرداران 1و2}

44- نام کنونی (حوالی میدان شهدا/شاپور)، نام قدیمی [موسی قولوخان]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “منطقه دروازا شاپور”، مکان {دروازا شاپور}

45- نام کنونی (خیابان ورزش)، نام قدیمی [آلتمیش تنف]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “آلتمیش تنف”، مکان {میدان خیرین}

46- نام کنونی (شهرک وحدت)، نام قدیمی [قه‌فه قاباغی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “قه‌فه قاباغی”، مکان {نرسیده به شهرک فرهنگیان}

47- نام کنونی (دوققوز پله)، نام قدیمی [دوققوز پله]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “دوققوز پله”، مکان {میدان دوققوز پله}

48- نام کنونی (اوچ گؤز کؤرپو)، نام قدیمی [اوچ گؤز کؤرپو]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “اوچ گؤز کؤرپو”، مکان {میدان آذربایجان}

49- نام کنونی (میدان آذربایجان)، نام قدیمی [فلکه پلیسراه]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “هر دو”، مکان {ابتدای جاده سنتو}

50- نام کنونی (قسمتی از خیابان سرداران)، نام قدیمی [لطفعلی خان]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “لطفعلی خان مچیدی”، مکان {خیابان سرداران}

51- نام کنونی (میدان شهدا)، نام قدیمی [دروازا شاپور-سلماس]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “دروازا شاپور”، مکان {حوالی چهارراه ولیعصر}

52- نام کنونی (آرامگاه)، نام قدیمی [آغا قبیری]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “آغا قبیری”، مکان {حوالی دروازه مهاباد}

53- نام کنونی (شهرچایی)، نام قدیمی [شهرچایی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “شهرچایی”، مکان {ابتدای شیخ تپه}

54- نام کنونی (کشتارگاه)، نام قدیمی [جووودلر داغی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “هر دو”، مکان {بلوار رجایی}

55- نام کنونی (علی کومو) نام قدیمی [علی کومو]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “امام علی(ع)”، مکان {بلوارامام علی }

56- نام کنونی (بزوه) نام قدیمی [بزوه]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “بزوه”، مکان {حوالی پل قویون}

57- نام کنونی (قویون کؤرپوسو) نام قدیمی [قویون کؤرپوسو]، نامی که مردم استفاده می‌کنند “‌قویون کؤرپوسو” ، مکان {ابتدای جاده بند}

58- نام کنونی (پنجراه-حافظ) نام قدیمی [نووگئچر]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “پنجراه-حافظ” ، مکان {خیابان حافظ}

59- نام کنونی (میدان آزادی) نام قدیمی [مجسمه]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “مجسمه”، مکان {میدان آزادی اول جاده سلماس}

60- نام کنونی (خیابان گلستان) نام قدیمی [اییوف آباد]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “هر دو”، مکان {خیابان گلستان}

61- نام کنونی (بنی هاشم/شاهرخ آباد) نام قدیمی [باغ مئشه]، نامی که مردم استفاده می‌کنند “شاهرخ آباد”‌، مکان {خیابان بنی هاشم}

62- نام کنونی (مسجد ملی) نام قدیمی [دیزه- مسجد ملی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ ” مسجد ملی”، مکان {خیابان ولیعصر}

63- نام کنونی (شورا) نام قدیمی [دیزه سیاووش]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “هر دو”، مکان {خیابان شورا}

64- نام کنونی (طرزیلو) نام قدیمی [طرزیلو]، نامی که مردم استفاده می‌کنند “طرزیلو”‌ ، مکان {فلکه مادر}

65- نام کنونی (بادکی) نام قدیمی [بادکی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند “اسلام آباد”‌ ، مکان {آخر اسلام آباد 2}

66- نام کنونی (خاتین جان) نام قدیمی [خاتین جان]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “خاتین جان” ، مکان {جاده انهر آخر خیابان میرشکارلو}

67- نام کنونی (سنگر) نام قدیمی [سنگر بروخان]، نامی که مردم استفاده می‌کنند “سنگر”‌ ، مکان {جاده انهر –خیابان حکیم}

68- نام کنونی (سنگر) نام قدیمی [سنگر بیگلربیگی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “سنگر”، مکان {اخر خیابن وکیلی}

69- نام کنونی (الواج) نام قدیمی [آلواج]، نامی که مردم استفاده می‌کنند “آلواج”‌ ، مکان {جاده انهر}

70- نام کنونی (خانقاه الواج) نام قدیمی [آلواج خنیه سی ]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ ، مکان {جاده انهر}

71- نام کنونی (محله پارک فرهنگ)، نام قدیمی [باخچاباشی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “باخچا باشی”، مکان {خیابان کشاورز، نرسیده به شهرک فرهنگیان}

72- نام کنونی (نرسیده به دوشابچی‌خانا از طرف خیابان طالقانی)، نام قدیمی [قاپان]، نامی که مردم استفاده می‌کنند “قدیم قاپان”، مکان {خیابان طالقانی}

73- نام کنونی (حوالی آتشنشانی، خیابان مدنی)، نام قدیمی [اسماعیل بی مچیدی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند “اسماعیل بی”، مکان {خیابان مدنی}

74- نام کنونی (خیابان راهنمایی و برزگر)، نام قدیمی [سویوممت/اوچ گونبز]، نامی که مردم استفاده می‌کنند “هر دو”، مکان {خیابان راهنمایی}

75- نام کنونی (خیابان نور)، نام قدیمی [یئددی ائولر]، نامی که مردم استفاده می‌کنند “هر دو”، مکان {خیابان نور}

76- نام کنونی (حوالی خیابان مطهری و دوشابچی‌خانا)، نام قدیمی [سامان مئیدانی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند ” هر دو”، مکان {خیابان مطهری}

77- نام کنونی (صدقه)، نام قدیمی [صدقه]، نامی که مردم استفاده می‌کنند “صدقه”، مکان [ما بین میدان آذربایجان و میدان اسلام آباد کمربندی}

78- نام کنونی (اطراف مسجد مناره)، نام قدیمی [امیر تومان]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “هر دو”، مکان {عطایی}

7+- نام کنونی (داش فلکه)، نام قدیمی [داش فلکه]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “داش فلکه”، مکان {خیابان پرواز}

80- نام کنونی (اطراف تالار مهدیه/کنار بیمارستان عارفیان)، نام قدیمی [ارک]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “تالار مهدیه”، مکان {خیابان امام}

81- نام کنونی (محل احداث بیمارستان عارفیان)، نام قدیمی [توپخانا مئیدانی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “بیمارستان عارفیان”، مکان {مابین خیابان امام و جارچی باشی}

82- نام کنونی (دلگشا کوچه‌سی)، نام قدیمی [دلگشا]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “دلگشا”، مکان {عطایی}

83- نام کنونی (تئلفون کوچه‌سی)، نام قدیمی [تئلفون کوچه‌سی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “تئلفون کوچه‌سی”، مکان {بنی هاشم/شاهرخ آباد}

84- نام کنونی (صحیه/کوی 3)، نام قدیمی [صحیه کوچه‌سی]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “صحیه کوچه‌سی”، مکان {عطایی}

85- نام کنونی (جوانمرد قصاب)، نام قدیمی [جوانمرد قصاب]، نامی که مردم استفاده می‌کنند‌ “جوانمرد قصاب”، مکان {خیابان امام}

بازنشر از سایت آنلام

جیلولارین گونئی آزربایجاندا تؤره تدیکلری جینایتلره اؤتری باخیش- آیدین توپراقچی

گونئی آزربایجانین باتی بؤلگه سی اسکی لردن بری تورک اولوسونون اؤزگون دوغما یوردو اولوبدور. بو توپراق تاریخ بویو اؤزگه بودونلارین سالدیرسینا معروض قالاراق تاریخ ورقلرینه قانلی صحیفه لر یازدیرماقدادیر. بو قانلی فاجیعه لردن بیری جیلولارین اورمو، سلماس و گئنه للیکله گونئی آزربایجانین باتی بؤلگه سینده تؤره تدیکلری جینایتلردیر. بو یازیدا جیلو آدلانان بودونونون گونئی آزربایجان توپراقلارینا ائتدیگی سالدیرییا اؤتری بیر باخیشیمیز اولاجاقدیر.

آسوریلر و ائرمنیلر 1296- ینجی و 1297- ینجی گونش ایللرینده گونئی آزربایجانین باتی بؤلگه سینده ائله بیر جینایتلر تؤره تدیلری کی او جینایتلری یانلیز بیر سؤزجوک ایله آنلاتماق اولار؛ سوی قیریم. بو سوی قیریمدا یاخلاشیق 150مین آزربایجانلی صیرف آزربایجانلی اولوب تورکجه قونوشدوقلاری اوزوندن وحشی جه سینه اؤلدورولدولر. کسین ائرمنی لر ایله آسوریلرین مسیحی دونیاسی یاردیمی ایله بو توپراقلاردا تؤره تدیکلری سوی قیریم هئچ بیر زامان تورک اؤولادلاری ساریندان اونوتولمایاجاق. بو سوی قیریمین آماجی آزربایجان توپراقلاریندا بیر مسیحی دؤولتی قورماق ایدی. ائرمنی لر ائش زامانلی اولاراق قوزئی و گونئی آزربایجاندا بو سوی قیریما ال اوزاتدیلار. اسکی لرده تورک شهری اولان ایروان شهری، ائله بو سوی قیریم سونوجو بیر ائرمنی شهرینه بدل اولوندو. آنجاق عثمانلی اوردوسونون یاردیمی ایله گونئی آزربایجان اولوسو 150 مین شهید وئره رک اؤز توپراقلارینی قوروماغی باجاریب اورمونو ابدی اولاراق ائرمنی تهلوکه سیندن قورودو.

جیلولارین آزربایجانا ایلک گلیشی 1294- ینجی ایللره قاییدیر. اؤزه للیکله بیرینجی دونیالیق ساواش سونوجو عثمانلی توپراقلاریندا یاشایان آسوریلر هله روس اوردوسو ایشغال آلتیندا اولان آزربایجان توپراقلارینی یئره للشمه یه ان اویغون یئر بیلیب عثمانلی اوردوسوندان یئنیلدیکدن سونرا بو توپراقلارا آخین ائتدیلر. اؤنجه لر آزربایجان توپراقلاریندا بیر آزینلیق اولاراق ائرمنی لر یاشاییردی آنجاق بو ائرمنی لرین سایی آز اولدوغو اوزوندن هئچ بیر زامان تورکلره قارشی عصیانی پلانلاشدیرا بیلمیردیلر. ائرمنی لر تورک اوردوسونا ساواش اعلان ائدیب یئنیلدیکدن سونرا اؤزه للیکله سلماس و اورمو شهرلرینه آخین ائده رک یئرلی ائرمنی لرده اؤزگووه نج یاراتدیلار. بو کؤچمن ائرمنی لرین باشیندا دینی لیدئر بئنیامین مارشیمون دایانیردی. بئنیامین مارشیمونون ائرمنی و آسوریلر ایچره درین بیر ائتگی سی وارایدی. او زامانکی دونیالیق گوجلرین تورکلره قارشی دوشمانچیلیقلاری آزربایجان توپراقلاریندا مسیحی میسیونرلر ساریندان یورودولوردو. آددا دوقتور اولاراق آزربایجان توپراقلارینا آیاق باسان بو میسیونرلر یئرلی ائرمنیلر، اؤزه للیکله بئنیامین مارشیمونون ان بؤیوک دستکچیلری ایدیلر. ایران حاکیمیتینین او گونکو دورومو تام آنلامی ایله گوجسوزلویون گؤسترگه سی ایدی. ایران توپراقلاری اؤزه للیکله گونئی آزربایجانین باتی بؤلگه سی اؤزگه قوشونلارین حؤکمرانلیغی آلتدا گون کئچیردیردی. تهراندا مرکزی دؤولت تئز تئز ده ییشیله رک قاجار یؤنه تیمی سون گونلرینی یاشاماقدا ایدی. بو دورومدا مرکزی دؤولتین گوجسوزلویو ائرمنیلری داهادا آرتیق جسارتلندیردی. عثمانلی اوردوسو ایله ساواشدا اولان ائرمنیلر تورکلره قارشی نیفرتلرینی گونئی آزربایجانلیلاردان ایسته ییردیلر. بو ائرمنیلرین آماجی ایسه تورک توپراقلاریندا بیر مسیحی دؤولت یاراتماق ایدی. البته کی دونیالیق گوجلر ان آز عثمانلی گوجونه قارشی اولسون دئیه ائرمنیلری دستکله ییردیلر. بورادا روسیه ده اوز وئرن بلشویزم دئوریمی تاثیرسیز دییلدی. او گونلرده روسیه بؤیوک بیر دئوریمه تانیق اولاراق شاهلیق سیستئمیندن پرولتاریا دیکتاتورلوغو سیستئمینه کئچیش ائوره سینده ایدی. تئزارلارین یئنیلمه سی ایله آزربایجاندا اولان روس اوردوسو یییه سیز قالیب روس عسگرلری وطنه دؤنمه یه باشلادیلار. بو یارانان فرصتدن ایسه ان چوخ ائرمنیلر فایدالاندیلار. آرتیق روس اوردوسو کومیتان سیز اولموشدو. روس عسگرلری اورمودا عصیان ائده رک اورمونو تالان ائتمه یه باشلادیلار. اورمو بازاری تالان ائدیلدیکدن سونرا، بو عسگرلر ساریندان اوتا وئریلمه سی هئچ بیر زامان اورمولولارین یادداشلاریندان سیلینمه یه جک. بو ییه سیز عسگرلر پارا الده ائدیب وطنه دؤنمک اوچون بوتوون اشیالارین اؤزه للیکله سیلاحلارین ساتماغا باشلادیلار. اورمو خییاوانلاریندا آچیقجا سیلاح آل-وئر اولونوردو. بو دورومدان ایسه جیلولار یارارلاناراق میسیونرلرین یاردیمی ایله روس عسگرلری نین سیلاحلارین الده ائتدیلر. جیلولارین سیلاح الده ائتدیکدن سونرا روس افسرلر ایله فرانسه لی میسیونرلر ساریندان هؤرگوتله نه رک بیر قوشون اولوشدوردولار. بو قوشوندا قاتقیدا بولونانلاری بئله سیرالاندیرماق اولار:

12 مین تورکیه دن گلن جیلولار

20 مین یئرلی ائرمنیلر ایله آسوریلر

5 مین ایرواندان گلن ائرمنیلر

800 نفر تزاریسم دئوریلدیکدن سونرا روسیه اوردوسوندان آیریلیب روسیه یه قاتیلمایان عسگرلر ایله افسرلر

75 نفر فرانسه لی میسیونر

 آمریکالی دکتر آ.شید ایله فرانسه لی لر خسته خاناسی نین باشقانی گوژل، اوردویا دوزن وئرمه یی عهده لندیلر.

بنیامین مارشیمون، پطروس و ملک خوشابه جیلولاری اؤنده رلیک ائدیردیلر.

سوی قیریمن باشلانماسی

1296- ینجی گونش ایلینین سون آیی ایدی. ائرمنیلر سیلاحلانیب تشکیلاتلاناراق تورکلره سالدیرییی باشلادیلار. ایسفند آیی نین بیرینجی گونوندن ائرمنیلر اورمونون هر یئرینده تورک قونوشان بیرئی گؤردویونده گؤز قیرپمادان او تورکو اؤلدوروردولر. اورمولولار شهری ساوونماغا چالیشدیلار آنجاق گرچک بیر لیدئرین اولماماسی و اؤنجه دن تشکیلات بیچیمده دوزن تاپمامالاری اوزوندن یانلیز داغینیق سوییه ده ائرمنیلرله چاتیشما اوز وئریردی. بو آرادا شهرین باجاریقسیز آغ ساققاللاری ساواش اعلان ائتمک یئرینه آمریکالی شید ایله مارشیمونون قاپیسینا اوز توتوب ائرمنیلر ایله تورکلر آراسیندا باریش ایسته دیلر. مارشیمون ایله شید بونلارلا گؤروشده زامان اؤلدوره رک شهرده سوی قیریم یاپان ائرمنیلره داهادا آچیق آلان یاراتدیلار. بئله لیکله ائرمنیلر سوی قیریم پلانین ایره لی آپاراراق قادین، جوجوق و ارکک دئمه دن تورکلری قتل عام ائدیب ائولرین تالان ائتدیلر. بونادا بسنده ائتمه ییب روس اوردوسوندان اله کئچیردیکلری توپلارلا شهری توپا باغلادیلار. یانلیز ایسفند آیی نین دؤردونده اون مین نفره یاخین آزربایجانلی جیلولار ساریندان قتله یئتیریلدیلر. ائرمنیلرین بو یاپدیقلاری تامامی ایله یابانجی میسیونرلرین دسته یی ایله پلانلاشیردی. اورمو کندلری نین دورومو شهردن داهادا کؤتو ایدی. جیلولار نه زامان ایسته دیگینده چئشیتلی کندلره یوروش ائدیب کندی توپراقلا بیر ائدیردیلر. بو اوزدن بیر چوخ کندلی شهره کؤچمک مجبورییتینده قالاراق شهره دوغرو یؤنلدیلر. آنجاق شهرده ده جیلولارین الی ایله اؤلمه سیدیلر آجلیق آمان وئرمه ییب ایسفندین سویوق هاواسیندا چیلپاقجا آجلیقدان جان وئریردیلر. 1296- ینجی گونش ایلی نین ایسفند آیی تام آنلامی ایله آزربایجانلیلارا دهشتلی گونلر ایدی. یانلیز اؤلوم، آجلیق، قورخو و اوموسوزلویو آندیران بوتون سؤزجوکلرله او گونلری خاطیرلاتماق اولار. بو دوروم بیر آیا یاخین سوردو. هرگون جیلولار نئچه ائوه تؤکولوب ائوی تالان ائتدیکدن سونرا بوتون عائله یی اؤلدوروردولر. بو زامانلار عثمانلی اوردوسو عثمانلی توپراقلاریندا باش قالدیران ائرمنیلرله دؤیوشده ایدی. سؤیله دیگیمیز کیمی بو ائرمنیلرین بیر چوخو باتی آزربایجانا قاچاراق قاچاق ائرمنیلر دسته سین اولوشدورموشدولار. دیگر یاندان یابانجی اؤلکه لر باتی آزربایجان توپراقلاریندان عثمانلی یا یوروش پلانین حاضیرلاییردیلار. بو اولوشان قاچاق ائرمنیلر دسته سی ایله یئنیجه تشکیلاتلانان جیلولار یابانجی اؤلکه لرین الینده ان یاخیش اویونجاق ایدیلر. بو اوزدن یابانجی اؤلکه لر اؤزه للیکله انگلیس و فرانسه جیلولاری دستکله یه رک عثمانلی اوردوسونون اؤنونو کسمه یی دوشونوردولر.

مارشیمونون اؤلومو

بیر آی سوی قیریمدان سونرا شهر تام آنلامی ایله جیلولارین الینه کئچدی. آرتیق اورمودا جیلولار حؤکمرانلیق ائدیردیلر. آما عثمانلی اوردوسونون تئزلیکله گلیشین سئزه رک گله جک گونلره پلان تؤکوب حاضیرلانیردیلر. جیلولار یاخشی بیلیردیلرکی سایلاری تورکلره آز اولدوغونا گؤره تورکلر بیرینجی فرصتده کئچمیش گونلرین اینتیقامینی آلاجاقلار. بو اوزدن اوردولاری نین سایی آرتسین دئیه کوردلرله بیرلشمه یی دوشوندولر. مارشیمون بو پلانی گرچکلشدیرمک اوچون شکاک عشیرتی نین باشقانی ایسماعیل سیمیتقو ایله ایلیشگی یه کئچیب بیر گؤروش واختی ایسته دی. ایسماعیل سیمیتقودا سلماسدا کهنه شهری اویغون یئر بیله رک قوناغینی اورایا دعوت ائتدی. مارشیمون ایسماعیل سیمیتقو ایله گؤروشمک اوچون کهنه شهره دوغرو یؤنه لیرکن نئچه مدت اورادا یاشادی. گؤروش واختی گلنده بنیامین مارشیمون سیمیتقویا کوردلره باغیمسیزلیق وعده سینده بولوناراق سیمیتقویو یول بیر ائتمک ایسته دی آنجاق بللی بیر نده نی اولمادان گؤروش بیتیب بیر بیرلریندن آیریلدیقدان سونرا ایسماعیل سیمیتقو سیلاحینی چکیب مارشیمونو آرخادان ووراراق جیلولارین دینی لیدئرین اؤلدوردو. جیلولار اوستونده بؤیوک بیر ائتگی سی اولان مارشیمونون اؤلومو جیلولاری دلیرتدی. بو مناسیبتله بیر گون اورمودا سوی قیریم اعلان ائدیب مینلرجه آزربایجان تورکونو قتل عام ائتدیلر. بیر سیرا دئییشلره گؤره او گونده اؤلنلرین سایی سی اون میندن آرتیق ایدی. اورمودا چئشیتلی جینایتلره ال ووران جیلولار سونرا کهنه شهره اوز توتوب شهری تام آنلامی ایله تالان ائده رکن دؤرد یاندان شهری یاخدیلار. وحشیجه سینه اؤلدورولن قادینف جوجوق و ارککلرین لئشلری کهنه شهرین کوچه لرینده قالاق قالاق توپلانمیشدی. بو لئشلری توپراغا تاپشیران کیمسه قالمامیشدی. جیلولارین، بیر نفرین قانینا بیر شهرین وارلیغین اؤدون چالدیلار.

مارشیمون اؤلدوکدن سونرا پطروس آدلی بیر شخص ائرمنیلرین باشچیلیغینا کئچدی. 29- ایسفند 1296-ینجی گونش ایلی هئچ بیر زامان آزربایجانلیلارا اونوتولان بیر گون دییل. بو گونده مارشیمونون اؤلوم خبری جیلولارا چاتیب اورمودا رسمی بیر سوی قیریم اعلان ائتدیلر. بئله لیکله اوست سطیرلرده یازدیغیمیز کیمی بو گونده اون میندن چوخ آزربایجان تورکو وحشی جه سینه قتل عام ائدیلدیلر. جیلولار بونا کیفایتلنمه ییب اورمونون بوتون ائولرینی تالان ائتدیلر. یانلیز فرانسه لی لرله روس یانداشلاری نین ائولرینه سیغینانلار جیلولارین بو سوی قیریمیندان آماندا قالدیلار. یئنه بو سیغینانلارین دا بوتون اشیالاری جیلولار ساریندان تالان اولوندو. پطروس بو سوی قیریمدان سونرا ایسماعیل سیمیتقودان اینتیقام آلماق اوچون چهریقه ساری یولا دوشدو. بیر گون ایچینده ایسماعیل سیمیتقو و پطروس عسگرلری آراسیندا ساواش اوز وئره رک سیمیتقو یئنیلیب چهریقدن قاچماق مجبورییتینده قالاراق چهریق پطروسون الینه دوشدو. پطروس چهریقی آلاندان سونرا سلماسا ساری حرکت ائتدی. سلماس بیر گون رضینده راحاتجا پطروس عسگرلری ساریندان فتح ائدیلدی. جیلولار سلماسدا تالان باشلاییب اللریندن گلدیگی قدر بو شهرده چئشیتلی جینایتلره ال ووردولار.

دئموکرات فیرقه سی و شرفخانا لیمانی

بیرینجی دونیا ساواش باشلاندیغی زامان روسلار ایرانا گیریب ایرانین یاریسینی اؤزه للیکله آزربایجان بؤلگه سینی ایشغال ائتدیلر. روسلار دونیا ساواش ایچینده اولماقلاری اوزوندن گله جکده اوز وئرن نیظامی ایحتیماللارا ده یئر وئریب پلانلار تؤکوردولر. بو سوره جده روسلارین پلانلاری نین بیری روس اوردوسونا ایراندا بیر پشتیبانی گوج یاراتماق ایدی. بو اوزدن روسلار، اورمو گؤلونون یاخینلیغیندا یئرله شن شرفخانا لیمانینی سئچیب اورانی ایرانداکی روس اوردوسونا بیر سیرا پشتیبانی انبارلار واسیطه سی ایله پشتیبانی گوج ائتدیلر. شرفخانا لیمانیندا چئشیتلی سیلاح، یئمک، ایچمک و پالتار آنبارلاری وار ایدی. جیلولار بو آنبارلاری اله کئچیریب اورادان تبریزه یوروشو دوشونوردولر. آنجاق جیلولاردان اؤنجه تبریزین دئموکرات فیرقه سی اویه لریندن نئچه نفر میرزا نورالله خان یکانی نین اؤندرلیگینده شرفخانایا گئدیب اورانی اله کئچیردیلر. میرزا نورالله خان یکانی 150 نفر روسلار ساریندان توتساق ائدیلن بیرئیلری آزاد ائده رک بو 150 نفردن بیر یاراقلی گوج اولوشدوردو. جیلولار دئموکرات فیرقه سی نین گوجونو گؤردویونده شرفخانا هابئله تبریزه حمله نین بئیینلریندن آتدیلار. عثمانلی لارین آزربایجانا گیریشی

دونیا ساواش گئده رک سونونا یاخینلاشیردی. بلشویکلرین دئوریمی روسیه ده باتی آزربایجانی روس اوردوسوندان بوشالتاراق اینگیلیزلیلری بورایا گلمه یه ماراقلاندیردی. آنجاق ساواشین دیگر جیبهه سینده عثمانلی اوردوسو دایانیردی. عثمانلی اوردوسو اینگیلیزلیلردن اؤنجه باتی آزربایجانا گیرمه یی دوشونوردو. بو اوزدن عثمانلی اوردوسو ایسلام بیرلیگی شعاری ایله باتی آزربایجان توپراقلارینا گیره رک بوتون تورکلر اؤزه للیکله اورمولولاردا یئنی اومودلار اویاندیردی. جیلولار عثمانلی اوردوسونون گلیشینی ائشیده رک ال آیاغا دوشوب گله جک گونلرین نئجه اولماسیندان قوشقولانماغا باشلادیلار. بو اوزدن عثمانلی اوردوسونون اؤنونو کسمک اوچون پطروس، جیلولارین اوردوسو ایله سلماسا دوغرو حرکت ائتدی. جیلولارین اوردوسو سلماسدا عثمانلی اوردوسو ایله قارشیلاشدیغیندا نئچه گون ساواش اوز وئردی. بو ساواشدا جیلولار عثمانلی گوجو قاباغیندا دایانا بیلمه ییب گئری چکیلمک مجبورییتینده قالدیلار. سلماسدا یئرله شن بوتون ائرمنی لرده بو اوردو ایله بیرلیکده اورمویا دوغرو حرکت ائتدیلر. عثمانلی لارین اوغورو بوتون اورمولولاری سئویندیره رک جیلولاری داها دا آرتیق قورخویا سالدی. عثمانلی اوردوسو سلماسی فتح ائتدیکدن سونرا اورمویا ساری گئده رک اورمونون یاخینلیغیندا بیر خبر، عثمانلی اوردوسونو خویا دوغرو گئری چکیلمه یه مجبور ائتدی. آدلیم ائرمنی باشچیسی و مینلرجه تورکون قاتیلی ائرمنی آندرانیک اوچ مین نفرلی بیر اوردو ایله خویون چئوره سینه یئتیریب خویو فتح ائتمک ایسته ییردی. بو خبر، عثمانلی اوردوسونا چاتار چاتماز عثمانلی اوردوسو خویلولارا یاردیم اوچون خویا ساری حرکت ائتمک مجبورییتینده قالدی. عثمانلی اوردوسو یئتیره نه دک، خویلولار آندرانیک اوردوسو اؤنونده تاریخه هئچ بیر زامان اونوتولمایان بیر دیره نیش گؤستردیلر. خویلولارین دیره نیشی اوزوندن آندرانیک شهره گیره بیلمه ییب شهرین دووارلاری ائشیگینده قالاراق عثمانلی اوردوسو توپلاری توسطی ایله دارماداغین اولدولار. آندرانیکین یئنیلمه خبری و خویلولارین ایگیدجه سینه دیره نیشی اورمو و سلماسلیلاری سئویندیره رک اومود قایناغینا چئوریلدی. عثمانلی اوردوسو آندرانیک تهلوکه سینی آرادان قالدیردیقدان سونرا یئنه اورمویا ساری اوز توتدو.

عثمانلی اوردوسونون اورمویا گیریشی

عثمانلی اوردوسونون اورمویا ساری اوز توتما خبری تئزلیکله اورمولولارا چاتاراق کوتله ایچره بؤیوک بیر سئوینج یاراتدی. ائرمنی لر عثمانلی اوردوسونون گوجون بیله رک گله جک لری حاقدا قوشقو ایله دوشونمه یه باشلادیلار. پطروس عثمانلیلاری یئنمک اوچون اؤز اوردوسونو سلماس دا یئرلشدیره رک عثمانلی لارین یولونو گؤزله دی. عثمانلی لار سلماسا چاتار چاتماز ایکی گوج آراسیندا چارپیشما اوز وئردی. طبیعی کی بو چاتیشمادا جیلولار گوجلو عثمانلی اوردوسو اؤنونده دیه نه بیلمه ییب گئری اوتورماق مجبورییتینده قالدیلار. پطروسون یئنیلمه خبری اورموداکی ائرمنی لری داهادا آرتیق قورخویا سالدی. عثمانلی اوردوسو اورمویا یاخینلاشما اوزره ایدی کی ائرمنی لر اورمونو ترک ائتمه یه باشلادیلار. مین لرجه ائرمنی لر ائتدیکلری جینایتلرین فرقینده اولاراق آرتیق اورمودا قالماغی صلاح بیلمه ییب اورمونو ترک ائتدیلر. عثمانلی اوردوسونون شهره گیرمه سی ایله یاناشی شهرده بؤیوک  سئوینج یاراناراق بیر داها اورمولولار باری اوزو گؤردولر. پطروسدا اوردوسو ایله بیرلیکده همدان بؤلگه سینه گئدیب اینگیلیس اوردوسونا سیغیندی. سونرا همین بو پطروس اینگیلیسلی لرین دسته یی ایله ژنرال پطروس آدی ایله لوزان باریش کونفراسیندا ایشتیراک ائدیب بیرداها گونئی آزربایجانین باتی بؤلگه سینده آسوری دؤولتین یارانیلماسین ایسته دی. آنجاق عثمانلی لارین تپگی سی ایله آسوریلرین بو ایسته یی بیر یئره چاتماییب یئنه تورکلر اؤنونده یئنیلدیلر.

جیلولارین اورمیه و سلماسداکی یاپدیقلاری بو جینایتلر هئچ بیر زامان وطن اؤولادلاری ساریندان اونولمایاجاق.

قایناقلار:

اورمیه در محاربه ی عالم سوز، رحمت الله خان معتمد الوزاره، انتشارات شیرازه، 1389

مویه های شهر غریب، غلام خان حشمت، انتشارات یاز، 1387

آزربایجان در جنگ جهانی اول یا فجایع جیلولوق، دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی، نشر اختر، 1388

آیدین توپراقچی-باتی آزربایجان میللی مودافیعه کمیته سی نین یازارلار قروپو اویه سی

آثار و بناهای تاریخی شهر اورمیه: کاروانسرای میدان کشمش

این کارونسرا و یک کاروانسرای کنار آن از معدود کاروانسراهای باقی مانده شهر هستند این کاروانسرا در خیابان مطهری ودر محدوده دوشابچی خانا یا(یکانی لار)بازاره واقع است از مشخصات این کاروانسرا سردری بزرگ وساده بادری بزرگ حیاط  وصحن بزرگ که به دور آن حجرات ساخته وپرداخته شده  راه دسترسی به پشت بام این کاروانسرا از طریق راه پله ای است که از طرف ورودی کاروانسرا  به داخل کاروانسرا منتهی می شود الان نیز از این محل به عنوان انبار وسایل پلاستیکی استفاده می شود.

آثار و بناهای تاریخی شهر اورمیه - مسجد سردار

مسجد سردار (عظیم السلطنه)
 مسجد سردار یا ساعتلو:       
توسط شخصی به نام عبدصمدخان جد عظیم السلطنه سردار در اواسط دوره دولت ترکی – آزربایجانی قاجار ساخته شده که این مسجد دارای سردری عظیم وکاشی کاری شده است وضلع دیگ آن به سمت کوی نظم السلطنه نیز دارای دیواری کاشیکاری شده است بالای سردر قوسی این مسجد عظیم السلطنه سردار ساعتی از کشورآلمان خرید(۱۹۱۳)وآن رابالای مسجد نصب کرد که در قدیم الایام صدای آن در تمامی نقاط شهر شنیده می شد مسجد در اواخر دوره قاجار مطابق باسال ۱۲۹۵ه.ش توسط عظیم السلطنه مرمت مزین به کاشیکاری می شود داخل مسجد نیز به سبک طاق گنبدی روی ستون های سنگی مقرنسی شکل که تعداد انها جمعا ۱۴ عدد می شود استوار گردیده مسجد دارای یک کهریز نیز می باشد این مسجد دارای یک شیستان بزرگ ویک شبستان کوچک می باشد که شبستان بزرگ شبستان مردانه وشبستان کوچک شبستان زنانه است که در این اواخر مسجد توسط میراث فرهنگی مرمت شده است این مسجد یکی از زیباترین مساجد تاریخی شهر اورمیه (Urmiye) است ساعت این مسجد در موزه اورمیه به نمایش گذاشته شده است
http://tinyurl.com/3td9t3o

گوشه ای از تاریخ خونین شهر اورمیه

شهر ماجراهاي خونين

هر قدر راجع به شهر زيباي اورميه صفحات تاريخ را ورق مي زنيم و بعقب مي رويم از شهرهاي ايران شهر ديگري را سراغ نداريم كه مانند شهر اورميه و تاريخ آن توام با آتش و خون باشد. 

 اكنون كه مورد تاخت و تاز ديو دلاني قرار گرفته بود، فرزندان غيور آن به جنب و جوش آمده، آماده‏ي دفاع مي گرديدند. عبدالعلي خان يكي از افسران نظامي ايران از جانب مرحوم اقبال الدوله با پنج دسته سرباز و يك عرّاده توپ مامور گرديد كه در ظاهر بنام ماموريت وصول ماليات ولي در باطن براي نگهداري محال صوماي و بره دوست و جلوگيري از تجمع كورد بدان صوب حركت كند و به وسيله‏ي پيكهاي سوار اوضاع را به اقبال الدوله گزارش دهد. مشاراليه در نزديكهاي اورمي وضع را وخيم ديده براي نگهداري توپ و ابواب جمعي خود به اورمیه مراجعت و اقبال الدّوله را از جريان آگاه ساخت. اقبال الدوله دو فوج افشار را با ساز و برگ آماده ساخته ده روز در كنار شهر اردو كرده و تبريز و تهران را نيز از اوضاع مطّلع گردانيد. 

اقبال الدوله در روز اول شهر ذيقعده 1297 افراد ابواب جمعي خود را حركت داده و بطرف بره دوست براه افتاد. در اين حين كه كرد ها قريه‏ي سنجي را لشگرگاه خود ساخته بودند، شيخ عليخان ماكوئي با فوج دهم خوي قورخانه و اسلحه و چادر و وسائل جنگ براي فوج افشار آورده و بدين طريق نيروي اورميه تقويت گرديد. 

اقبال الدّوله مرحوم با دو فوج سرباز و دو عرّاده توپ و خمپاره در قلعه‏ي بدربو و شيخعليخان با فوج خود در چمن خاتون جان اردو كردند و بدين طريق شيخعليخان هم مواظب شهر و هم پشتيباني اردوي اقبال الدّوله را به عهده داشت.

 روز نهم ماه ذيقعده 1297 هجري شيخ محمد امين و خليفه سعيد با هشت هزار سواره و پياده با تفنگهاي مارتين و اسبهاي تازي مهيّاي قتال گرديدند. اقبال الدوله نيز چهارصد نفر براي محافظت اردوگاه و قورخانه گماشته و هزار نفر سرباز و دويست نفر سواره‏ي افشار و مهاجر كليبر و قراجه داغ و چهارصد نفر از چريك برداشته در كنار رودخانه‏ي نازلو بناي جنگ و قتال گذاشتند.

 در آن روز سرباز و سوار با مردانگي كوشيده و سپاه كوردها را نيم فرسخ عقب راندند و به قلعه‏ي سنجي اردوگاه اكراد رسيدند. اقبال الدوله در قلعه‏ي قرالر مقابل قلعه‏ي سنجي اردوگاه ساخته و در آن روز بيست نفر از كردها مقتول گرديد و فتح از جانب اقبال الدوله بود. سه روز بهمين قرار بازار گير و دار گرم بود تا روز دوازدهم جنگ شديدي در گرفت. هر دو طرف از اول طلوع آفتاب تا غروب با توپ و تفنگ در زد و خورد بودند.

 تفنگچي هاي چريك با محمد عليخان پسر حاجي پاشا خان سنگر جداگانه بسته و سرباز هم هر دسته در سنگر جداگانه مشغول و گرم دعوا بودند. سركار آجودان مخصوص پسر اقبال الدوله چون اندكي كسالت مزاجي داشت در اردو مانده و آقا بيگ ياور خلج فوج هشتم را حركت داده و با دو عرّاده توپ پايين رودخانه را سنگر بسته مشغول جنگ و ستيز مي كردند ولي چون تفنگ كوردها مارتين بود و گلوله آن هزار قدم مي زد و تفنگ سربازان دويست قدم بيشتر را نمي زد سرباز نمي توانست چندان كاري از پيش ببرد. با اين همه تفوّق و برتري با سربازان بود. روز سيزدهم نيز نائره‏ي جنگ سخت مشتعل بود. اقبال الدوله با خسروخان سرهنگ پسرش ملقب به سراج السّلطنه گاه سواره و گاه پياده به سنگرها سركشي مي كرد و لشگريان را تشجيع مي نمود و به انداختن توپ و تفنگ فرمان مي داد. تا حوالي غروب آثار فتح در جانب نيروهاي دولتي نمايان بود و چون شيپور بازگشت نواخته مي شود افراد و توپچيان دولتي در حين عبور از رودخانه‏ي خان ارخي چون به علت گودي رودخانه اندكي تاخير مي كنند. اكراد در اين موقع تاخت آورده و سرباز را پراكنده مي سازند و چهار نفر سرباز و توپچي را مقتول مي سازند. علي سلطان مشهور به علي پهلوان چند تير توپ انداخته ايستادگي و رشادت نشان مي دهد. عاقبت او نيز شهيد مي گردد. و سرش را بريده با يك عراده توپ و خمپاره با چنين فتحي نزد شيخ باز مي گردند. اين حادثه باعث جسارت اكراد شده و موجب دلشكستگي طرف ديگر مي گردد روز چهاردهم اقبال الدوله و سرهنگ خسروخان با فوج هفتم و آجودان مخصوص (پسر ديگر اقبال الدوله ) با وجود كسالت مزاج با كمال رشادت با فوج هشتم افشار از راه پائين رودخانه بناي جنگ گذاشته.

 رودخانه را سنگر بسته مشغول جنگ و ستيز مي گردند و چون تفنگ كوردها مارتين بود گلوله آن هزار قدم مي زد ولي تفنگ سربازان دويست قدم بيشتر را نمي زد.

ولي با اين همه ابتكار عمل و فتح با اردوي دولتي و سركار اقبال الدوله بود تا اينكه روز سيزدهم ذيقعده 1297 اقبال الدوله با پسرش خسروخان سرهنگ كه بعدها سرتيپ گرديد، با فوج هفتم سمت قلعه‏ي قرالر با لشگر كوردها مشغول جنگ و ستيز بود و خود در سنگرها به افراد لشگري دلداري مي داد و گاه فرماندهي توپچيان را به عهده مي گرفت در آن روز نيز تلفاتي بر لشگر شيخ وارد آمده و طرف غروب كه لشگر اقبال الدوله بطرف اردوگاه عقب مي نشست به رودخانه جاي گرفتند و عبور از رودخانه نظم حركت نظام را به هم زد- بسوارهاي شكاك از كمين گاه هجوم آورده با تفنگهاي مارتين چهار نفر سرباز و علي سلطان توپچي را به قتل رسانيدند. علي سلطان مرحوم كه در اين گير و دار رشادت فوق العاده نشان داده و با انداختن چند تير توپ حملات دشمن را در هم مي شكست عاقبت جان خود را نيز در اين راه باخته و بعد از اينكه از پاي مي افتد، سر او را بريده با يك عراده توپ و يك عراده خمپاره انداز نزد شيخ محمد امين مي برند و اين حادثه بر تجرّي ياغيان و اشرار افزوده و باعث دلشكستگي قواي اقبال الدوله مي گردد. در روز چهاردهم ذيقعده 1297 اقبال الدوله و پسرش خسروخان با فوج هفتم و سركار آجودان مخصوص پسر ديگرش با فوج هشتم افشار از راه پايين رودخانه و تفنگچيهاي چريك از سنگرهاي خود بناي جنگ گذاشتند. آجودان مخصوص با وجود نقاهت مردانه مي جنگيد. سوارها هم در بالاي كوه سركوب دشمن را گرفته و گلوله توپ و تير تفنگ مانند دانه هاي تگرگ از آسمان مي باريد كه درويش شكاك بي باكانه با عده قليل سوار، بدون اينكه تفنگي خالي نمايد، بيدقي بدست گرفته بناي حمله و صعود بقله كوه گذاشت.

 سواره كليبر كه عده آنها پنجاه نفر بودند سراسيمه شده بدون اينكه كسي زخمي شده‏يا كشته اي بدهند اردو را گذاشته و فرار كردند و يكسره راه قره داغ را در پيش گرفتند.

 بعد درويش حكاك شكاك ديوانه وار بطرف سواره هاي مهاجر كه سي نفر بودند، حمله كرده آنها را فراري داده و باعث تجري كوردها گرديد. حسين خان سركرده ايشان گريان بحضور اقبال الدوله در قلعه‏ي قرالر رسيده و عذر تقصير خواست. هشتاد نفر سواره هاي افشار هم به تبعيّت از ياران گريز پاي خود فرار كردند. در اين هنگام سركرده‏ي سواران افشار سرتيپ باقرخان در دارالخلافه‏ي تهران بود.

حوادث قتل عام قوشچای (مياندوآب) و فتوحات اين جنگ رعب و هراس در دل مردم انداخته و فرار كردن سوار كليبر از قلّه‏ي كوه كه آنرا بر دشمن مسلط مي ساخت باعث شكست گرديده و سر كار اقبال الدوله در قلعه‏ي قرالر و پسرش سر كار آجودان مخصوص در قلعه‏ي بدربو هر دو بي خبر از همديگر محصور شده و رابطه‏ي آنان قطع شده بود و سربازان ابواب جمعي آنان از پس ديوارهاي حصارها با كوردها جنگ مي نمودند.

خبر محاصره شدن اقبال الدوله و پسرش به شيخ علي خان سرتيپ ماكوئي رسيده فوج دهم را حركت داد. بدواً در قلعه‏ي بدر بوبه آجودان مخصوص ملحق و بعد به اتفاق به قلعه‏ي قرالر رفته خدمت اقبال الدوله رسيدند. ولي در قلعه‏ي قرالر به علت كمي و تنگي جا سواره و توپخانه را مجدداً به قلعه‏ي بدربو مراجعت دادند. در حين ورود اين عده به قلعه‏ي بدربو كوردها حمله ور شدند. ولي با مقاومت و حمله‏ي متقابله مواجه شده و فرار كردند. در اين اثنا دو نفر فرستاده از طرف اهالي و علماي اورميه وارد شده و خبر آمدن شيخ عبيدالله را به اطلاع اقبال الدوله رسانيدند.

 اقبال الدوله بدون درنگ سرتيپ شيخعليخان را با فوج خوي روانه‏ي شهر اورميه كرد. در اين حين خبر رسيد كه سواره‏ي شكاك از دهات با چپاول غنائم و اشياء مي برند. آجودان مخصوص نيز مامور دفع آنان شده به اتفاق سربازان خود جلوي آنها را گرفته پنج نفر را كشته و پنج نفر ديگر را دستگير با اموال چپاول شده وارد اردوي دولتي در نزديكي شهر اورميه گرديد.

 در تاريخ 15 شهر ذيقعدة الحرام 1297 كه فوج افشار با اقبال الدوله در قلعه‏ي بدربو بود، شيخ محمد امين كاغذي به شيخ عبيداله نوشته، از شكست لشگر دولتي و گرفتن توپ و خمپاره و خالي بودن شهر اورميه از نيروهاي دولتي وي را مطلع ساخته و او را به حمله و تسخير شهر اورميه تحريص كرد. بعد شيخ صديق پدر بزرگتر خود را با عده اي به مرگور فرستاده كه لشگري از كوردها جمع آوري نمايد. وي ده روز در محال مرگور اقامت و به جمع آوري نيرو اشتغال داشت كه روز دهم بنا به فرماني كه از پدرش شيخ محمد امين دريافت مي دارد با عجله با نيروهاي جمع آوري شده خود را به اردوي پدر رسانيد كه به شيخ عبيداله پيوسته به تسخير شهر اورميه بشتابند.

شيخ عبيداله در چهاردهم ذيقعده 1297 ق.ه از محال مرگور حركت كرده، در بالاي قريه باراندوز اردوگاه ساخت بعد امر كرد هيزم بسيار جمع كرده آتشي عظيمي برافروختند.

 در روز پانزدهم از آنجا حركت كرده در كوه سر (سیر) يك فرسخي شهر اورميه فرود آمد و به قرار شب پيشين آتشي افروخته و كوهي را آتشكده ساخت و اين كار به تقليد از پيغمبر اسلام بود كه در يكي از جنگها براي شكوه قشون اسلام و ارعاب كفّار امر به آتش افروزي داده بودند و شيخ عبيد نيز اورميه را مكّه و كوهسر را منا و خود را رسول خدا خيال و فرض مي كرد!

 در كوه سر شيخ دو طغرا نامه‏يكي را به عنوان آقا مير جمال الدين شيخ الاسلام و ديگري به نام آقا ميرزا حسين آقا مجتهد و قاطبه‏ي اهالي شهر اورميه بدين مضمون مي نويسد:

 جناب مستطاب ... بعد از مقدمه ... داعي جهت دادخواهي اهل عشيره و رفع ظلم رعيت و فقرا آمده ام و دو روز در اورميه مهمان شما هستم و از شما به غير از سيورسات خواهشي جهت لشگر ندارم و در مسجد جامع اورميه با اهل اسلام نماز خوانده هر صاحب شغل را در كار خود گذاشته بعد عازم دارالسّلطنه تبريز خواهم شد. اگر سر كار اقبال الدوله اطاعت كرد، منصب بزرگ به او خواهم داد. اگر اطاعت نكرد، او را به شهر راه ندهيد كه رفع و رجوع او براي اينجانب آسان است و اگر به غير از اين نمائيد مي رسد به اهل اورميه آنچه به اهل مياندوآب رسيد من خود به همراهي "لشگر خود مي آيم كه مبادا از لشگر نصرت اثر گزندي به اهل اورميه برسد" "اورميه را خانه خودم مي دانم انشاء الله محبتها در حق آنها خواهم كرد."

 چون نامه به اهالي شهر اورميه رسيد، همه اهل ولايت جمع شده از مضمون نامه مطّلع گرديدند. حقير (علي افشار) در آن مجلس حاضر بودم. بعد از گفتارهاي گوناگون بنا را بر اين مي گذارند كه با احترام نامه اي نوشته و سه روز مهلت خواهند تا در عرض اين مدت هم اقبال الدوله را مطلع سازند و هم براي دفاع از شهر آمده گردند و باستحكام دروازه هاي شهر پردازند.

 نامه به وسيله‏ي ميرزا غفور و حسينقلي بيگ خلج نزد شيخ عبيدالله فرستاده شد و شفاهاً به وسيله‏ي اين دو نفر از شيخ سه روز مهلت خواسته شد و با چرب زباني به شيخ گفتند كه، در عرض اين سه روز شهر آرام مي گردد و مردم خود را براي استقبال آماده مي سازند.

 شيخ به دو روز مهلت راضي شده و گفته بود: دو روز مهلت مي دهم به شرطي كه اقبال الدوله را به شهر راه ندهيد تا تسليم شود يا در هر جا كه خواست با من دعوا نمايد.

 ميرزا غفور در جواب گفته بود كه اگر اقبال الدوله تمكين ننمايد هرگز او را به شهر راه نخواهيم داد.

 بعد از مراجعت اين دو نفر پيك علماء و اعیان اورميه كاغذ نوشته و توسط آقا مير جعفر خلخالي و حاجي ملا جعفر تاجر و آقا عبدالله خدمت اقبال الدوله فرستاده و او را از جريان امر آگاه ساختند.

 اقبال الدوله شيخعلي خان سرتيپ را با فوج دهم خوي روانه شهر اورميه كرد كه شهر را در مقابل هشت هزار نفر پيش تازان لشگر شيخ عبداله محافظت نموده و شهر را مهياي دفاع و قتال نمايند.

 در شب شانزدهم ذيقعده 1297 قمري هجري شيخعلي خان سرتيپ با فوج دهم خوي وارد شهر اورميه گرديد.

 اهالي اورميه از آمدن نيروي دولتي خوي اندكي آرام و دلگرم گرديدند. هر چند اهالي به راهنمائي سران قوم و علما در برجها توپ و تفنگچي آماده كرده و اطراف شهر را سنگربندي و با چوب و خاك مستحكم كرده بودند. شيخ علي خان سرتيپ نيز با عده اي از علما و اعيان هر جا كه نقايصي به چشم مي خورد به ترميم آنجا دستور مي دادند.

 شيخ عبيداله نيز از آن طرف دستور داده بود آب رودخانه هاي شهر را بسته و قنات را خاكريز نمايند و چرخهاي آسيابهاي اطراف شهر را شكسته و مردم را در مضيقه قرار دهند.

 در شانزدهم ذيقعده هشت هزار از سواران و افراد شيخ محمد امين و خليفه سعيد به اردوگاه شيخ عبيد پيوسته و بدين ترتيب سي هزار سواره و پياده در كوهسر جمع شدند.

 شيخ عبيد شيخ صديق را با دو هزار سواره و پياده مامور كرد كه به قريه‏ي كجين رفته و مواظب اقبال الدوله باشند و مانع حركت او به شهر اورميه گردند و همچنين رضا بيگ پسر حاجي حسين آقاي كرد را مامور اورميه كرد كه تا اقبال الدوله به شهر نيامده كار شهر را يكسره نموده و بدون جنگ آنرا اشغال و مسخّر نمايد و اول با سران مردم مذاكره و آنها را به اين كار راضي نمايد.

 رضا بيگ خود وارد شهر شده و در خانه‏ي شيخ الاسلام پيغام شيخ عبيد را رسانيد. ولي حرفهاي درشتي از مردم شنيده و از دروازه‏ي خراسان بيرون رفت در حين خروج رضا بيگ از دروازه عده اي از اهالي آن محله دو نفر از كسان او را زخمدار ساختند.

 بعد از غروب آفتاب روز هفدهم ذيقعده 1297 اقبال الدوله از راه بالوو عزم آمدن شهر را كرد. شيخ صديق نيز با دو هزار سواره و پياده در قريه‏ي گجين سر راه قلعه‏ي بدربو كمين كرده منتظر آمدن سربازان دولتي و اقبال الدوله بود. اقبال الدوله از اين موضوع مطّلع شده و براي انحراف شيخ و كسانش راه بالوو را برگزيده و از آن راه عازم شهر اورميه گرديد. نزديك قريه‏ي مزبور سيصد نفر از نفرات سرباز كه از كوردها و اهل بالوو گجين و آن محال بودند، تقاضاي مرخصي كردند كه شب را در نزد اهل و عيال خود بمانند و وداع كنند. اقبال الدوله كه از منظور خائنانه آنان اطلاع داشت ناچار آنان را با تفنگ و اسلحه مرخص فرمود.

 بعد از مرخصي آنان اقبال الدوله بكسانش امر كرد كه در رفتن تعجيل نمايند كه مبادا آن نمك به حرامان رفته و شيخ صديق را از حركت نيروي دولتي به اورميه مطلع سازند.

 سيصد نفر مزبور هم يكسره پيش شيخ صديق رفته و به نيروي وي ملحق و او را از حركت اقبال الدوله به اورميه از راه بالوو مطلع ساختند. شيخ بي درنگ به تعاقب اقبال الدوله پرداخته ولي به او نرسيده اقبال الدوله دو ساعت از شب گذشته در هفدهم ماه ذيقعده به اورميه وارد شد. اهالي از ورود وي به شهر خوشنود و قويدل گشتند. اقبال الدوله مسجد يورتشاه را مركز ستاد خود ساخته و به تقسيم دروازه هاي شهر براي نگهداري و دفاع بين ساكنين شهر اقدام كرد.

 دروازه‏ي يورتشاه كه طرف لشگريان شيخ عبيد و مشرف به باغ دلگشاد بود و يك منطقه‏ي خطرناك به شمار مي رفت، صيانت و نگهداري آنرا خود به عهده گرفته و سمت خرابه‏ي نوكچر و محله‏ي خسرو آباد را به آقايان ميرجمال الدين شيخ الاسلام و مقرّب الخاقان حاجي پاشاخان و پسرش محمد عليخان سرهنگ كه بعدها ميرپنج شد و حسام العلماء و اهل محله سپرد. كوچه و محله‏ي مهدالقدم را به آقاي سيد محسن و اهل محله و دروازه‏ي عسگرخان را به عهده ميرزا حسن آقا مجتهد و پسر خود اقبال الدوله آجودان مخصوص و سرتيپ توپخانه محمدرضا خان و شيخ علي خان سرتيپ ماكوئي و دروازه‏ي بالوو را به جناب آقاي حاجي سيد آقا پيشنماز و خسرو خان سرتيپ كه بعدها به سراج سلطنت شهر يافت تفويض كرد.

 دروازه توپراق قلعه به آقاي حاجي قاضي و امام جمعه و عبيدالعليخان و محمد قلي بيگ ياور سواره و اهل محله و دروازه‏ي هزاران به آقاي سيد آقا پيشنماز كه در سال 1310 امام جمعه‏ي اورميه گرديده و دروازه‏ي بازار باش به آقاي صدرالعلما و آقا ميرزا سميع و حاجي نائب الصّدر و ملا علي امام زاده و صادقخان سرتيپ توپخانه و دروازه ارك به عهده‏ي حاجي رحيم خان و حاجي شفيع عليخان و حبيب اله سرتيپ توپخانه و منوچهرخان و ساير اولاد حسينقلي خان بيگلربيگي و ساير برجها و سنگرها و خرابه هاي اطراف شهر به عهده‏ي يك نفر صاحب منصب و اعيان شهر تفويض گرديد كه با عده اي تفنگچي و سرباز محافظت و حراست گردد. خرابه هاي بعضي جاها با خاك و چوب اندكي تعمير گرديد ولي قلعه‏ي شهر بسيار خراب بود و عبور و مرور از اغلب جان آن امكان داشت.

متن فوق قسمتی از کتاب (گوشه ای از تاریخ خونین اورمیه) از آثار چاپ نشده استاد شیوا می باشد که برای اولین بار در سایت آقای رضا همراز محقق ترک درج  گردیده است. 

بنده بنا به نظر شخصیم در چندین مورد و کلمات مقاله دست برده ام. مقاله اصلی را می توانید از لینک زیر مطالعه فرمایید.

http://tinyurl.com/5wqjutb

آثار و بناهای تاریخی شهر اورمیه - منار مسجد امام شافعی یا سونیلر مه چیدی

مسجد سنی ها:
مسجد سني ها در حال حاضر از ضلع شمالی ، غربی و جنوبی مشرف به خيابان می باشد و از ضلع شرقی متصل به املاك غير می باشد و فعلاً نيز اين مسجد در مركز شهر اورميه قرار دارد . مناره اين مسجد با ارتفاعي حدود 20 متر با قطر 20/2 متر و با پله های مارپيچ كه از ارتفاع 3 متری كف مسجد شروع می شود ، احداث شده كه در محور وسط استوانه ، مناره چوبی كلفتی با قطر 20 سانتيمتر كار گذاشته شده كه پله هايی دور اين محور كار شده اند و لبه هر پله يك چوب چهارتراش تعبيه شده است . پوشش انتهای مناره بصورت شيروانی گنبد مانند با چوب می باشد ، دور تا دور بدنه بيرونی مناره دارای تزئينات آجری و آجرهای لعابدار مي باشد كه بصورت هنرمندانه رسمی بندی شده است . مسجد امام شافعی در سال 1328 هجری قمری به همت « حاجی شريف افندی » از علمای بزرگ ترک سنی كه به كار تجارت مشغول بوده احداث گرديده است اين مسجد در سال 1357 هجری شمسی كلاً تخريب می گردد و فقط مناره آن حفظ مي‌شود و در جای مسجد قبلی ، مسجد نوساز با مصالح تيرآهن و آجر احداث مي‌گردد كه هم اكنون اين مسجد محل برگزاری نماز جمعه مسلمانان اهل تسنن شهر اروميه می باشد . مناره موجود مسجد سنی ها به قدمت 90 ساله در كنار بافت مسجد تازه احداث شده بصورت سالم و دست نخورده باقی مانده است.

http://goo.gl/F7ecv

اورمودان گلن ايشيق لار-عسگرخان افشار اورموي - عبدالمالكی

اورمودان گلن ايشيق لار-عسگرخان افشار اورموي (عبدالمالكی)
اورمو (اورمیه) شهری قاجار دوورونده و آزربايجان – روس ساواشلاری اسناسيندن چوخ کسکین (كريتيك) رولا صاحيب ميش و اورمولو سياسی آدام لار اوزامان اونملی اوینام (رول لار) اويناميش لار. روس اوردوسونون ظفريندن سونرا اورمو شهری ضيمانت كيمين توركمن چای و گوليستان موقاويله لرينده گوستريلميشدی و اگر عابباس ميرزا روسون طلب اتديگی جريمه لری{10كرورتومن(5ميليون تومن)} اوده ممه ميش اولسايدی اورمو شهری روس لارا وره بيليرميش(1243هجري – قمری). اورمو شهرينين قابليت لی سياست آداملاريندان بيری عسگرخان افشار اورموی ايدی . بو سياست آدامی ممالك محروسه ايرانين او تاريخه كيمی بيرينجی ائلچيسی كيمی فيرانسادا منصوب اولدی. قاجار شاهی ( فتحعلی شاه) بو وسيله ايله ايستيردی فيرانسيز باشچيسی ناپلئون ايله روس لارا قارشی موقاويله باغلاييب و اونلارين سيلاح وساواش بيليم لريندن فايدالانسين . بو چالیشمالار فين كنشتاين موقاويله سينه مونجر اولدو، آنجاق تاسف كی چوخ قيستا بير سوره ده ن سونرا ناپلئون انگليس لر له آنناشمادان سونرا تك طرفی اولاراق بو آنلاشمانی دايانديردی. عسگرخان افشار 1808دن 1810آ قدر فيرانسادا ايقامت اتميشدير. بعضی تاريخچی لر اونون فيراماسونری محفيل لرله علاقه دار اولدوغونو ايدعا ائديبلر. عسگرخان افشار عبدالمالكی 1249هجري قمری اورمو شهرينده وفات اديب و قبری اورمونون جنرال مچيدينين شبيستانيندا دير. او مرحومون خانيميدا همين يرده گومولوب دور. همين مچيد افشار سردارينين خرجيله و ائوينين قونشولوقوندا تيكيلميشدير. عسگرخان خانيم لارين ايجتمايا اياق آچماسيندا ديرلی اوینام (رول) اويناميشدير.
توجه ائتمه لييق كی عسگرخان یوره (محله سی) او زامان هيندو محله سی آدلانيرميش و 1273کوچسه ل - آیسال ایلی (هجری قمری) يعنی 24ايل سردار افشارين اولوموندن سونرا ديگر افشار سرداری كی اودا تصادفن عسگرخان افشار آديلا معروف اويموش و كورد عيصيانچيلارلا ساواش دا (دره گيز چيمن لرينده ) شهيد اولدوقدان سونرا هيندومحلله سی نين دروازاسيندان شهره جنازه سی واريد اولدوقدان سونرا ، او شهيدين آدی پايدار قالسين ديه اورمونون اهاليسی طرفيندن آدينی عسگرخان محله سی ايله دئييشديرميش دير و بو محلله نين آدی عسگر خان افشار عبدالمالكی ايله هچ بير موناسيبتی يوخدور.

http://tinyurl.com/6lahyxl

آثار و بناهای تاریخی شهر اورمیه – دوشابچی خانا بازاری

آثار و بناهای تاریخی شهر اورمیه – دوشابچی خانا بازاری (بازار شیره پز خانه)

 قدمت بازار دوشابچی خانای شهر اورمیه به دوره دولت ترکی – آزربایجانی قاجار می رسد و واقع در خیابان مطهری کوی شیره پزخانه است این بازار نیز مثل بازار اورمیه به سبک طاق گنبدی ساخته شده است آخر این بازار منتهی می شود به یک میدان قدیمی که میدان کیشمیش (کشمش) نام دارد در کنار این بازار مسجد حاج قاضی  قرار دارد که توسط عالم مرحوم حاج قاضی ساخته شده که تا به حال ۲بار تجدید بنا شده در داخل این بازار راهی است که منتهی می شود به یک حمام بزرگ و قدیمی به نام (علی مصطفی) که الان نیز باقی است ولی گنبد های آن فرو ریخته است.

http://tinyurl.com/46syrrn

آثار و بناهای تاریخی و باستانی آذربایجان غربی - یخچال دوققوز پله شهر اورمیه

یخچال دوققوز پیله در میدانی به همین نام در شهر اورمیه ودر آخر خیابان سرداران قرار دارد وجه تسمیه این یخچال این است که آن زمان این منطقه از مناطق سرسبز شهر اورمیه بوده وخارج از شهر قرار داشته  درآن زمان از این منطقه آبی جاری بوده که در سیاحتنامه ابراهیم بیگ به نام بازار چای آمده ولی اهالی شهر آن را به نام دره چایی می شناسند این آب در جای میدان کنونی از( دوققوز پله) به صورت آبشار مانند پایین می آمده وکمی از آن به یخچال می ریخته و این یخچال به همین نام مشهور شده یخچال دارای یک سردر است و ورودی آن به صورت گنبد دار ساخته شده است خود یخچال به صورت طاق قوسی بنا شده وقدمت بنا متعلق به دوره ترکی آزربایجانی قاجاریه می باشد واکنون به عنوان خانه آبگینه استفاده می شود

http://tinyurl.com/4eyobd5